مطالب مفید

09   كارنه تیر (TIR carnet)

سندی است گمركی كه برای ترانزیت بین المللی كالا درچارچوب كنوانسیون تیر(TIR) دركشورمبدا صادر می شود وبه موجب آن كالا دروسیله نقلیه جاده ای به طور پلمپ شده از خاك كشورهای بین راه عبور می كند وتا مقصد نیازی به انجام تشریفات گمركی مربوط به ترانزیت در مرزهای ورودی وخروجی این كشورها طبق قوانین داخلی آنها نخواهد بود.

درحمل ونقل بین المللی جاده ای ، وسایل نقلیه وكالاها برای عبور (ترانزیت) ازخاك هركشور باید درمرز ورودی ، پس از تنظیم اظهارنامه ترانزیت مورد بازرسی گمركی قرارگیرد وصاحب كالا بسته به مقررات داخلی آن كشور سپرده نقدی یا ضمانت نامه تودیع كند ودر اظهارنامه متعهد گردد كه كالا تا موعد مقرر درپروانه ترانزیت از مرز خروجی تعیین شده خارج خواهد شد . در اغلب موارد این تشریفات گمركی سبب تاخیر ومعطلی وسیله نقلیه می شود وهزینه های اضافی به بار می آورد ، ضمن اینكه احتمال دارد كالا دراین میان خسارت دیده یا سرقت شود.

به منظور تسریع درحمل ونقل بین المللی ، كاستن از تشریفات گمركی وجلوگیری ازخسارتهای احتمالی درجریان ترانزیت بین المللی كالا، كنوانسیونی تحت عنوان ((كنوانسیون گمركی مربوط به حمل ونقل بین المللی كالا درجاده ها تحت كارنه های تیر )) به ابتكار اتحادیه بین المللی حمل ونقل جاده ای درسال 1959 منعقد شد كه درسال 1975 جای خودرا به كنوانسیون دیگری با همین عنوان داد.

طبق این كنوانسیون سندی برای ترانزیت بین المللی كالا صادر می شود كه كارنه تیر یا دفترچه تیر نام داردو بدین منظور اعضای كنوانسیون موظف هستند سازمانی را برای صدور كارنه تیر وتضمین پرداخت هزینه های ناشی از تخلفات از مقررات كنوانسیون تعیین نمایند.

به موجب قانون الحاق ایران به كنوانسیون مزبور ، مورخ 1363 ، اتاق بازرگانی  وصنایع ومعادن به عنوان موسسه صادركننده وضامن كارنه تیر مشخص شده است.

كارنه تیر به زبان فرانسه چاپ می شود ، مع هذا ممكن است دارای صفحات اضافی شامل ترجمه متن كارنه به زبان كشور محل صدور باشد.كارنه تیر كه برای موسسات حمل ونقل مورد تایید وصرفا" برای حمل جاده ای كالا صادر می شود ، فرم استانداردی دارد. برای كالاهای هروسیله نقلیه ، تركیبی از وسایل نقلیه(وسایل نقلیه متصل شده به یكدیگر) یا برای چندین كانتینر كه برروی یك وسیله نقلیه یا تركیبی از آنها بارشده اند ، یك كارنه تیر صادرمی شود كه فقط برای یك سفر معتبر است.برروی كارنه شماره اسناد جداشدنی برای كنترل گمركی واسناد تصفیه برای عملیات حمل ونقل ذكر شده است.تعداد برگه های كارنه تیر برحسب تعداد كشورهای واقع بین مبدا ومقصد كالا بین حداقل 6 وحداكثر 20 برگ متفاوت است. این صفحات دارای شماره های 1و2 هستند كه آنهارا اصطلاحا" وله( (voletمی نامند وبر روی آنها تمام مشخصات كالا ذكر می گردد.

درصورتیكه كالا فقط بین یك گمرك مبدا ویك گمرك مقصد حمل شود كارنه باید حداقل دارای دوبرگ برای كشور مبدا ودوبرگ برای كشور مقصد ودوبرگ برای هركشوری باشدكه از آن عبور می كند.برای هرمحل اضافی جهت بارگیری یا تخلیه دوبرگ دیگر لازم است .

به علاوه ، طبق كنوانسیون تیر ، لازم است كه وسیله نقلیه پس ازبارگیری ، درگمرك كشورمبدا بازرسی ولاك ومهر (سیم وسرب یا پلمپ) شود وپلاكهای مستطیل شكل با علامت TIR در قسمتهای جلو وعقب وسیله نقلیه نصب گردند.برای جلوگیری ازسوء استفاده ، طرفهای كنوانسیون باید نمونه مهرهائی را كه بكار می برند برای یكدیگر ارسال دارند.وسیله نقلیه وكانتینر خودنیز باید طبق استانداردهای مقرر درضمائم كنوانسیون باشد. درصورت رعایت مقررات كنوانسون ، دارندگان كارنه تیر می توانند پس ازپلمپ وسیله نقلیه درگمرك محل بارگیری یا در نزدیك ترین گمرك به این محل دركشور مبدا ، بدون معطلی وبدون انجام تشریفات گمركی ناظر بر ترانزیت خارجی ، كشورهای مختلف را پشت سر گذاشته وتا مقصد نهائی به راه خود ادامه دهند؛ به عبارت دیگر ، مقامات گمركی كشورهای بین راه الزامی ندارندوسیله نقلیه وكالا را مورد بازرسی كامل قرار دهند. مگراینكه در موارد استثنائی انجام چنین بازرسیهائی ضرورت پیدا می كند، كه دراین صورت وسیله نقلیه مجددا" پلمپ خواهد شد.

گرچه كارنه تیر ، حمل كننده وصاحب كالا را از الزام به تنظیم اسناد گمركی كشورهای بین راه وتودیع سپرده یا ضمانت نامه ویژه ترانزیت معاف می دارد، ولی مانع اجرای محدودیتها ونظارت هائی كه طبق مقررات داخلی این كشورها درزمینه های اخلاقی، بهداشتی وامنیت عمومی وجوددارد، نمی شودو وصول عوارضی را كه ممكن است به موجب همین مقررات پیش بینی شده باشد ، منتفی نمی سازد. همچنین مقامات گمركی ممكن است برای حمل كالا درقلمرو كشورمتبوع خود محدودیتهای زمانی برقرار كرده یا تقاضا نمایند كه وسیله نقلیه مسیر مشخصی را طی كند یا برای جلوگیری از سوء استفاده ، لازم تشخیص دهند كه وسیله نقلیه به هزینه حمل كننده همراهی (اسكورت) شود.

طبق كنوانسیون تیر موسسه ضامن ، تعهد می كند كه درصورت تخلف دارنده كارنه تیر ازمقررات این سند، حقوق وعوارض گمركی متعلق به كالا وهرگونه عوارض تاخیر ، بهره های مربوط را طبق قوانین ومقررات كشوری كه جرم درآن واقع شده بپردازد.البته این تضمین رافع مسئولیت اشخاصی نیست كه از مقررات كنوانسیون تیر تخلف كرده اند . مسئولیت ضامن درقبال مقامات یك كشور عضو كنوانسیون فقط اززمانی آغاز می شود كه كارنه تیر از طرف مقامات گمركی آن كشور مورد قبول قرار گرفته باشد ؛ به علاوه ، مسئولیت موسسه ضامن تنها درقبال كالاهائی نیست كه دركارنه ذكر شده اند ، بلكه شامل كالاهائی نیز می گردد كه دركارنه گنجانده نشده ولی به طورغیرقانونی درقسمت پلمپ شده وسیله نقلیه یا كانتینر قرار دارند. به هرحال ، زمانی كه مقامات گمركی كشوری بدون قید وشرط كارنه تیررا تصفیه می كنند ، دیگر نمی توانند از موسسه ضامن مبالغ فوق الذكررا مطالبه كنند ، مگراینكه مقاصا حساب مجعول باشد.

18 کنوانسیون CMR

این کنوانسیون که در سال 1956 مورد تصویب و الحاق پنج کشور اروپایی قرار گرفت  به تدریج به صورت یکی از مفید ترین و عمده ترین کنوانسیون ها در عرصه ی حمل ونقل بین المللی در آمد و تا کنون بیش از شصت کشور به آن پیوسته اند و به گفته ی یکی از حقوق دانان و متخصصان امور حمل و نقل بین المللی علی رغم نکاتی که بر بعضی مواد آن وارد است جامعه جهانی بیش از پنجاه سال با ان زیسته است.

چندین سال قبل تیمی مرکب از اعضای هیئت مدیره و کارشناسان انجمن، متن انگلیسی کنوانسیون را به سبکی روان و قابل استفاده و در عین حال با پرهیز از غموض و نکات خاص تخصصی ترجمه نمودند تا در دسترس دست اندر کاران حمل و نقل جاده ای و سایر علاقه مندان قرار گیرد. جمهوری اسلامی ایران در سال 1376 با تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام راه را برای الحاق کشور به کنوانسیون مزبور هموار نمود و از آن به بعد مواد و مفاد ان در زمره قوانین امره در آمده و به موجب ان محاکم قضایی می توانند به ان استناد کنند و ضوابط ان را مبنای صدور احکام خود قرار دهند .

امکان استناد به کنوانسیون به عنوان قانونی نافذ و حاکم، ضرورت بازبینی و انطباق هر چه بیشتر و دقیق تر ترجمه کنوانسیون با متن اصلی را مطرح نمود، زیرا بیم آن می رفت که فاصله گرفتن ترجمه از متن اصلی به لحاظ رعایت سادگی و روانی بر گردان فارسی، گاهی اوقات موجب تعبیر و یا تفسیر غیر مستند از مفاد کنوانسیون و صدور آرایی گردد که از واقعیت به دور باشد. کار ویرایش و باز بینی ترجمه قبلی به مرکز آموزش انجمن محول گردید.

اسناد حمل: بارنامه به منزله سند قرارداد حمل، رسید دریافت کالا و سند مالکیت آن است و همچنین سندى است که زمان ادعاى خسارت از شرکت بیمه میتواند به عنوان پشتوانه مورد استفاده واقع شود.

بارنامه: دراصطلاح بین المللى کشتیرانى بارنامه را (بیل آولیدینگ) و در جاده و هواپیما CMRو در راه آهن CIM میخوانند و بارنامه مدرکى است براى حمل یک واحد و یا یک پارتى کالا.

پروفرما: سیاهه خریدى است که فروشنده از مبداء به عنوان پیشنهاد فروش یا تعیین ارزش و شرایط فروش صادر مى کند که سیاهه باید به تأیید مرکز تهیه و توزیع مربوطه برسد پروفرما را پیش فاکتور نیز میگویند.

Transshipment : عبارت از روش گمرکى است که به موجب ان کالا تحت نظارت گمرکى از یک وسیله حمل و نقل ورودى به یک وسیله حمل و نقل خروجى (صدور ) در حوزه یک دفتر گمرکى که آن دفتر در عین حال دفتر گمرکى توأم است ، که هم براى واردات و هم براى صادرات اختصاص دارد.

سیف (CIF): سیف به معناى بهاء تمام شده کالا در مرکز کشور مقصد است که تشکیل میشود از بهاء کالا در شهر مبداء به اضافه هزینه بسته بندى و کرایه حمل تا بندر کشور مقصد و هزینه بیمه تا مقصد.

سى انداف (C&F): یعنى فقط بهاء کالا در مبداء به اضافه هزینه هاى بسته بندى و کرایه تا بندر مقصد.

کابوتاژ: عبارت است از حمل کالا از یک بندر کشور به بندر کشور دیگر و همچنین از یک گمرک به گمرک دیگر که از راه کشور همجوار صورت گیرد و براى کابوتاژ تشریفات گمرکى لازم است و دو نوع اظهارنامه گمرکى هنگام خروج کالا از بندر یا مرز و دیگرى هنگام ورود به گمرک یا مرز دیگر تنظیم میشود                                                          

ویژگى‌هاى بارنامه معتبر:

 - صدور بارنامه در نسخه کامل FULL SET

- صدور بارنامه بدون قید و شرط (تمیز) CLEAN B/L

- ON BOARD (روى عرشه) حمل بالفعل کالا

- ذى‌نفع بارنامه و حواله کرد آن

- نحوه پرداخت کرایه حمل

- تاریخ صدور بارنامه

 

بارنامه فیاتا (FIATA COMBINED TRNSPORT . B/L)

بارنامه فیاتا معتبرترین بارنامه رایج در تجارت بین‌الملل است و سندى است قابل معامله و انتقال براساس مقررات متحدالشکل.

 

عملیات (TIR)

به حمل کالا از یک اداره گمرک خروجى به یک اداره گمرک مقصد به موجب روش موسوم به روش تیر گویند.

 

محدوده عمل در TIR 

1- بدون بارگیرى مجدد در بین راه و حین عبور از یک یا چند مرز بین گمرک خانه مبداء

و مقصد انجام شود.

2- عملیات حمل بین آغاز و پایان تماماً یا قسمتى از آن از طریق جاده باشد.

 

(CMR)

حمل بین‌المللى کالا از طریق جاده و با وسیله نقلیه زمینى است و باید محل دریافت و تحویل کالا در 2 کشور مختلف باشد و حداقل یکى از طرفین عضو کنوانسیون باشد.

 

گواهى مبدا (CERTIFICATE OF ORIGIN)

سندى است که دلالت بر محل ساخت کالا دارد و توسط اتاق بازرگانى کشور سازنده کالا و به تقاضاى صادرکننده تنظیم و تصدیق مى‌شود.

 

کارنه تیر (TIR CARNET)

این اصطلاح یعنى دفترچه ترانزیت کالا از یک گمرک مبداء در یک کشور به گمرک مقصد در کشور دیگر.

 

(کارنه دوپاساژ CARNET DE PASSAGES EN DOUANE)

در حقیقت گذرنامه وسیله حمل و نقل جاده‌اى است که بعنوان ورود موقت به کشور یا کشورهایى که مسافرت مى‌کند ممکن است براى حمل کالا ـ اشخاص یا به‌ عنوان اتومبیل سوارى براى گردش یا انجام امورى که در نظر است موقتاً براى ورود به کشورى ازآن استفاده شود.

قاعده صدور بارنامه بین‌المللى این است که مفاد و متن این گونه اسناد بر اساس یکى از کنوانسیون‌هاى بین‌المللى حمل و نقل تنظیم مى‌شود.

 

(CIM)

بارنامه اى که براى حمل و نقل کالا به کشورهاى خاور نزدیک و اروپا در چارچوب تعرفه TEA به وسیله راه آهن صادر مى‌شود.

 

بارنامه (SMGS)

براى حمل و نقل کالا با واگن از / به کشورهاى مستقل مشترک‌المنافع صادر مى‌شود.